Historie
De geschiedenis van de gemeente Zundert gaat verder terug dan menigeen denkt. De oudste vermeldingen van plaatsen die nu deel uitmaken van de gemeente Zundert gaan namelijk terug naar het midden van de twaalfde eeuw! Het begint allemaal in 1157, wanneer de bisschop van Luik de schenking door Arnulfus of Arnoud II van Brabant aan de abdij van Tongerlo van tienden en het patronaatsrecht (het recht om de pastoor te benoemen) van de kerk te Sunderda (Zundert) bevestigt. De naam Rijsbergen komt voor het eerst aan de orde in documenten uit 1159.
Afzonderlijke akten
In afzonderlijke akten bevestigen de bisschop van Luik en Arnoud I, hertog van Brabant, dat Werner van Rijsbergen, een zoon van de hertog en broer van Arnoud II, zijn eigendom te Esschen aan de abdij van Tongerlo geschonken heeft en keuren dit goed. In hetzelfde jaar en volgende wordt ook nog een derde zoon van Arnoud I in documenten genoemd: Otto van Rijsbergen. Als men zich naar een plaats vernoemt of ernaar vernoemd wordt, mag aangenomen worden dat deze van enige omvang is en dat er omstreeks dat moment een kerk en misschien wel een parochie bevindt.
Akte Rijsbergen Akte Zundert
De reeds genoemde kerk van Zundert stond op de Raamberg, redelijk centraal in het Zundert-Rijsbergse gebied. Aangenomen wordt (bewijzen ontbreken) dat eerst in Rijsbergen een afsplitsing van deze Zundertse parochie heeft plaatsgevonden en tussen 1233 en 1278 in Zundert een tweede kerk is gesticht. Hiermee ontstaat dan ook het onderscheid tussen Groot- en Klein-Zundert. De parochies te Achtmaal en Wernhout zijn afsplitsingen van die van Groot-Zundert in respectievelijk 1862 en 1926. Vóór 1615 vestigen zich de eerste hervormden te Rijsbergen en stichten daar een hervormde gemeente voor deze plaats en Zundert. Na de Vrede van Munster (1648) kregen zij de beschikking over de drie plaatselijke kerken.
Eninge van Rijsbergen
Het (overheids)bestuur van (de gemeente) Rijsbergen werd tot 1811 gevormd door een schepenbank met de naam ‘Eninge van Rijsbergen’. Als schepenbank van het Land van Breda had deze de lage jurisdictie. In Zundert waren drie schepenbanken actief. Het grootste gedeelte van Zundert behoorde tot het Land van Breda en viel aanvankelijk onder de ‘eninge van Rijsbergen’, maar is daarvan verzelfstandigd en werd ook wel met Zundert-Nassau aangeduid.
Zundert-Hertog
Het dorp Zundert en omgeving vormde de schepenbank Zundert-Hertog en was een enclave van de hertog van Brabant binnen de schepenbank Zundert-Nassau. Ook deze schepenbank had de lage jurisdictie. Uit Zundert-Hertog is in de twaalfde eeuw een tweede enclave ontstaan, de schepenbank Wernhout met de hoge jurisdictie (het recht om doodvonnissen uit te spreken en uit te voeren). Met de oprichting in 1811 van het Koninkrijk der Nederlanden werd de bestuurlijke organisatie gewijzigd. De Zundertse heerlijkheden werden samengevoegd tot de gemeente Zundert en Wernhout. Tegen het einde van de negentiende eeuw werd de gemeentenaam vereenvoudigd tot Zundert.
Economische ontwikkelingen
De schenkingen uit het midden van de twaalfde eeuw hadden tot doel de economische ontwikkeling van het gebied ter stimuleren. Naast hun geestelijke arbeid waren de kloosterlingen ook actief in de agrarische sector. Uit de uitgestrekte veengebieden werd eeuwenlang turf gewonnen die in Zuid-Nederlandse en Hollandse steden als brandstof werd verkocht. Voor het vervoer werden speciale vaarten gegraven die nu nog op enkele plaatsen in het landschap herkenbaar zijn. De vrijkomende zandgronden werden voor de landbouw en veeteelt en in de loop van de negentiende eeuw de tuinbouw ingericht. In dezelfde tijd werden op de minst bruikbare gronden bossen aangeplant, het begin van de Zundertse boomteelt.
De nieuwe gemeente Zundert
Medio jaren negentig van de twintigste eeuw kwam een proces van herindeling in de provincie Noord-Brabant op gang. Deze ontwikkeling ging ook de voormalige gemeenten Zundert en Rijsbergen niet voorbij. Per 1 januari 1997 vormden zijn tezamen de nieuwe gemeente Zundert. Ondertussen is deze herindeling al van meer dan tien jaar geleden, natuurlijk heeft iedere kern in Zundert zijn eigen identiteit en dat geldt zeker ook voor Rijsbergen. Maar het feit dat dit dorp inmiddels ook deelneemt aan het bloemencorso is wellicht een treffend voorbeeld van het feit dat de inwoners van de oude gemeenten steeds meer een nieuwe eenheid vormen!
Deze informatie is afkomstig van het Regionaal Archief West-Brabant.
▲ naar boven