Monument 'De vlucht van Breda'

De vlucht van Breda

Van 11 op 12 mei 1940 besloot het stadsbestuur van Breda, samen met een Franse generaal, de stad te evacueren. Er gingen geruchten dat Breda gebombardeerd zou worden. De klokken luidden, politieagenten stuurden mensen de straat op: paniek maakte zich meester van de stad.

Onder de duizenden vluchtelingen waren ook de families Groeneveld en Holleboom. Vader Groeneveld was militair en dus aan het front; hij had zijn vrouw gezegd te wachten tot hij thuis zou zijn. “Maar als je ziet dat de hele buurt vertrekt, en de politie dringt aan, dan ga je mee,” vertelt Pim Groeneveld, de jongere broer die pas na de oorlog werd geboren. “Mijn moeder sloot zich met buurtgenoten, waaronder de familie Holleboom, aan bij een van de laatste groepen vluchtelingen. Niet wetende wat er daarna allemaal zou gebeuren.”

De stoet trok richting Zundert. Bij buurtschap Stuivenzand verschenen Duitse vliegtuigen in de lucht. Ze zagen de mensenmassa aan voor Franse troepen en openden het vuur. Granaten sloegen in. Er vielen vele slachtoffers, onder wie veel kinderen. Drie daarvan waren Gé en Pim Groeneveld en Mickey Holleboom. Een drama met een enorme impact had zich voltrokken. Het was Moederdag. De cadeautjes die de kinderen hadden geknutseld stonden thuis nog op tafel. Zelfs de appeltaart die mijn moeder had gebakken, stond er nog.”
 

Een leven lang herinneren

Pim groeide op met dit verhaal. “Er hing altijd een portret in huis van de omgekomen broertjes Ik kon er niet omheen. Het was onderdeel van mijn jeugd, ook al heb ik het zelf niet meegemaakt.” In januari 1943 hebben mijn vader en meneer Holleboom een grafje gekocht op de begraafplaats bij het klooster, waar nu De Willaert staat. Voor de families Groeneveld en Holleboom werd het een plek om naartoe te gaan. Pim herinnert zich hoe hij als kind met zijn vader het monument verzorgde. “Zodra ik groot genoeg was om achter op de fiets te klimmen, nam mijn vader mij mee. We harkten de grond, verwijderden onkruid. Later, toen ik zelf volwassen was, ging ik er nog steeds heen.”

In de jaren ’70 ontdekte Pim tot zijn schrik dat het graf geruimd was. “Ik kon het opeens niet meer vinden. Een oudere non in het klooster vertelde me dat het weggehaald was. Dat moment vergeet ik nooit meer. Gelukkig besloot de directeur van het huis om het te herstellen, in een eenvoudigere vorm. In 2020 is het zelfs een oorlogsmonument geworden en opnieuw in wit marmer gemaakt, precies zoals het ooit bedoeld was.”

Toen duidelijk werd dat de begraafplaats zou verdwijnen, dreigde het monument opnieuw verloren te gaan. Voor de families Groeneveld en Holleboom voelde dat als een tweede verlies. “Alle rode vlaggen gingen omhoog. Dit mocht niet nog een keer gebeuren.” In overleg met de Gemeente, Avoord en nabestaanden kreeg het monument een nieuwe plek: in de tuin, voor De Willaert. “Dit voelt passend,” vertelt Elly, de zus van Mickey, die destijds als 7-jarig kind alles heeft meegemaakt en samen met vele slachtoffers na het drama op deze plek zijn opgevangen. “Tijdens de vlucht werden veel mensen opgevangen in het klooster dat hier stond. Liefdevol, door de zusters. Het monument hoort bij deze plek. Het is geen graf, maar een monument van herdenking.”
 

Blijven vertellen

Voor de nabestaanden van de families Groeneveld en Holleboom is het monument meer dan steen en marmer. Het is een tastbare herinnering die het verhaal levend houdt. “Mijn moeder heeft zich haar leven lang schuldig gevoeld over haar vlucht. Ze had immers aan mijn vader beloofd dat ze thuis zou wachten op hem … en toch was ze gegaan. Uit angst voor wat kwam. Wat als ze niet was gegaan? Ze sprak nooit meer over de vlucht. Voor haar was het een wond die nooit is geheeld. Maar ook mijn vader moet een ongekende pijn hebben gevoeld toen hij terugkwam.”

Pim: “Wij zien het daarom als onze taak om het verhaal te blijven vertellen. Deze kinderen verdienen dat. Alle slachtoffers verdienen dat. Ik hoop dat iedereen die langsloopt, even stilstaat. En voelt hoe groot de impact van oorlog is op gewone gezinnen. Zodat we het nooit vergeten.”